Şamil | Kategoriler | Konular

Bahira

BAHÎRA

Cahiliye devrinde beşinci doğumunda dişi
deve doğurduğu için kulağı kesilerek
salınıverilen deve. Cahiliyye döneminde Araplar belli doğumlardan
sonra devenin kulağını yarar ve onu serbest
bırakırlardı. Deve bundan böyle bir çeşit
dokunulmazlık statüsüne kavuşurdu. Sahibi artık ne sütünden,
ne yününden ne de etinden yararlanabilirdi. (İmam Şafiî,
Ahkâmu'l-Kur'an, Beyrut 1980, I, 144) Bundan sonra deve, putlar içindir:
putlara hizmet eden kâhinler ondan yararlanır. (Kurtubî,
el-Câmi'li Ahkâmi'l-Kur'an, Beyrut 1965, VI, 335)

Kaç doğumdan sonra devenin bu statüye kavuştuğu
konusunda farklı rivayetler vardır. Bazı rivayetlere göre
beş doğumdan, bazılarına göre, doğurduğu
yavruların hepsinin dişi olması durumunda,
bazılarına göre ise beşinci olarak doğurduğunun
erkek olması durumunda bu işlem sözkonusu olurdu. (Kurtubî,
a.g.e., VI, 336). Beşinci doğumu dişi olduğunda
kadınlar onun et ve sütünden yiyemezlerdi. (İbn Kuteybe, Tefsîru
Garîbi'l-Kur'an, Beyrut 1978, s. 147).

Doğumların adedi ve kimlerin o develerden
yararlanabileceği konusunda başka rivayetler de mevcuttur.

Kur'an-ı Kerim, Mâide suresinin 103. ayetinde
Arapların bu geleneğinden bahsetmekte ve böyle bir şeyin
caiz olmadığı ifade edilmektedir.

Muhtemelen, Peygamber (s.a.s.)'e bu konuda
sorulmuş bir soru üzerine Kur'an'da bu konuya temas edilmiştir.
Nitekim sözkonusu ayet, Peygamber'e yöneltilmiş sorular
siyakında geçmektedir.

Hiç şüphesiz bu develerin durumunun Kur'an'da
zikredilmiş olmasının başka hikmetleri de mevcuttur.
Tevhid akîdesinden uzaklaşmış toplumlarda şekil
olarak olmasa bile, espri ve içerik olarak benzer âdetler mevcuttur.
Meselâ günümüzde kimi karşılama törenlerinde hayvanların
kurban edilip kanlarının, kendileri için kesildikleri kişilerin
alnına sürülmesi; mezarlara adak adanması aynı espriyi
taşımaktadır.

Kur'an bu develerden bahsetmekle bu tür adakların
da caiz olmadığını anlatmaktadır.

Cahiliyenin ilkel kalıntılarından olan
bahîra geleneği; sâibe, vesîle ve hâm âdetleriyle birlikte
İslâm'ın yasakladığı âdetlerdendir. Mâide
suresinin sözkonusu ayetinde şöyle buyrulur:

Allah kulağı kesilip salıverilen bahîra,
putlara adak edilen sâibe develeri, putlar için kesilen vesileyi, sırtı
yüke haram kılınan hâm'ın hiçbirini meşru'
kılmamıştır. Ancak kâfirler Allah'a yalan iftira
etmektedirler. Çoğunun da akılları ermez. "

M. Sait ŞİMŞEK


Konular