Şamil | Kategoriler | Konular

Aziz hadis

AZÎZ HADÎS

En az iki ravinin rivayet ettiği hadîs. Âhâd
haberler arasında yer alan Azîz hadîsin tarifinde muhaddisler
ihtilaf etmişlerdir. İbnü's-Salâh, (Ulûmü'l-Hadîs, s. 243)
ve onu izleyen İmam Nevevî (et-Takrîb ve't-Teysîr, s. 375) Azîz
hadisi şöyle tarif etmişlerdir: "Zührî ve Katâde gibi
hadisleri muteber olan imamlardan iki veya üç kişinin
rivayetleriyle infirâd ettikleri hadîse azîz denir." İbn
Hacer'e göre ise, en az üç ravisi olan haberlere meşhûr, en az
iki ravisi olanlara azîz denir. (İbn Hacer, Nuhbetü'f-Fiker
Şerhi, Çev. Talât Koçyiğit, Ankara 1971, s. 28) Haberin bu
şekilde isimlendirilmesi, ya az bulunduğu için veya başka
bir isnadla kuvvetlenmesi sebebiyledir. İbn Hıbbân el-Büstî,
Azîz hadîsi, senedinin sonuna kadar hep iki kişinin diğer iki
kişiden rivayet ettiği hadis şeklinde tarif ettiği için,
bu tür hadîsin hiç bulunamayacağını iddia etmiştir.
İbn Hacer, İbn Hıbbân'ın bu anlayışına
cevaben der ki: "İbn Hıbbân, bütün tabakalarda yalnız
iki kişinin iki kişiden rivayetini kastediyorsa, bu
doğrudur; gerçekten bu çeşit bir rivayet bulmak hemen hemen
imkânsız gibidir. Fakat bizim anlayışımıza göre
azîz hadîs, isnadının başından sonuna kadar ravisi
ikiden az olmayan haberdir." Buna Buhârî ve Müslim'in Enes b.
Mâlik'ten müştereken, Buhârî'nin ayrıca Ebû Hüreyre'den
rivayet ettikleri şu hadis örnek gösterilmektedir: Resulullah (s.a.s.)
buyurmuştur ki:

"Herhangi biriniz beni anasından,
babasından ve çocuğundan daha çok sevmedikçe hakkıyle
iman etmiş olmaz. " (Buhârî, İman, 9; Müslim, İman,
67) Bu hadisi, Enes'ten Katâde ve Abdülazîz b. Suheyb; Katâde'den
Şu'be ve Saîd, Abdülazîz'den de İsmaîl ve Abdülvâris
rivayet etmiş; bunların herbirinden de birer cemaat rivayet
etmiştir. (İbn Hacer, Nuhbetü'l-Fiker Şerhi, s. 28; Subhi
Sâlih, Hadis İlimleri ve Hadis Istılahları, Çev. Yaşar
Kandemir, Ankara 1973, s.199; Talât Koçyiğit Hadis
Istılahları, Ankara 1980, s. 56)

Yalnız bir sahabîden rivayet edildiği hâlde
daha sonraki tabakalarda en az iki ravisi olan hadislere de azîz denmiştir.
(Ahmed Naîm, Tecrîd-i Sarîh Tercemesi Mukaddimesi, I,108) Bazen bir
hadise azîz ve meşhur denildiği de olur. İki sahabînin
rivayetiyle azîz sayılan bir hadis,daha sonra pek çok kimsenin
rivayetiyle meşhur olabilir.

Herhangi bir tabakada yalnız iki ravi
tarafından rivayet edilen hadîsler olarak tarif edebileceğimiz
azîz hadîs;ravilerinin durumuna göre sahîh, hasen veya zayıf
olabilir.

Nuri TOPALOĞLU


Konular