Şamil | Kategoriler | Konular

ümmü'l-kitab

ÜMMÜ'L-KİTAB

Ana kitap ya da kitapların anası.
Ümmü'l-kitap deyimi Kur'an'da; "Âllah dilediğini siler, (dilediğini)
bırakır. (Bütün) kitap(ların) anası O'nun
yanındadır." (Ra'd, 13/39) ve "Biz düşünüp
anlamanız için onu Arapça bir Kur'an yaptık. O,
katımızda bulunan ümmü'l-kitaptadır (ana kitap)..."
(Zuhruf; 43/4) âyetlerinde geçer.

Ümmü'l-kitap deyimi, en çok kabul gören görüşe
göre, olmuş ve olacak her şeyin yazılı olduğu
manevi levha anlamında levh-i mahfuzu dile getirir. Bu anlamıyla
ümmü'l-kitap kitabun hafız (koruyan kitap), kitabun mübin (apaçık
kitap), kitabun meknun (saklanmış kitap), imanın mübin (apaçık
iman) adlarıyla aynı şeyi gösterir.

Müfessirlere göre ümmü'l-kitap hakimdir, muhkemdir.
Onda her şey yazılmış durumdadır. Her şeyin
aslı, kökü, tohumu ondadır, varlık alanına oradan çıkar.
Peygamberlere gönderilen tüm kitapların kaynağı dâ
Ümmü'l-kitaptır.

Ümmü'l-kitabın levh-i mahfuz olduğu
şeklindeki yaygın kabule karşın, farklı görüşler
öne sürenler de olmuştur. Bunların başlıcaları
şöyle sıralanabilir: İbn Cerir et-Taberî; "Ümmü'l-kitap
helal ve haramdır", Katade; "Kitabın tümü ve aslıdır",
Dahhak; "Alemlerin Rabbi yanında olan bir kitaptır",
Ka'b; "Yüce Allah'ın kendisinin neyi
yarattığını ve amel edenlerin neyi
yaptığını bilmesidir", İbn Abbas; "zikirdir"
demişlerdir.

Ayrıca Fatiha sûresinin bir diğer adı
da Ümmü'l-Kitab'dır. İmam Buharî Tefsir kitabının
başında; "Fatiha sûresine Ümmü'l-Kitab adı
verilmiştir. Çünkü Mushafların yazılışına
onunla başlanır ve namazda Kur'an okumaya Fatiha ile
başlanır" demiştir. Fatiha'nın bu adı
olmasının sebeblerinden biri de, Kur'an'ın bütün muhtevasının
bu sûredeki manaya raci olduğu görüşüdür (İbn Kesir,
Tefsîru'l Kur'âni'l-Azîm, II, 16). (Ayrıca bkz. Levh-i Mahfuz
maddesi.)

Ahmet ÖZALP


Konular