Şamil | Kategoriler | Konular

Uzlet

UZLET

İnsanlarla beraber olmaktan kaçınmak, bir
kenara çekilip ayn yaşamak anlamında,bir tasavvuf terimi.
Aralarında ince farklar olmakla beraber,

"Vahdet, halvet ve inziva" terimleri de
aynı manada kullanılırlar. "İhtilat ve
hıltat" sözcükleri ise "uzlet" in zıddıdırlar
(Süleyman Uludağ, Kuşeyrî Risalesi, 240).

Kişinin uzlete çekilmesinden maksat; günahtan ve
günaha sebep olacak şeylerden sakınmaktır. Ancak
mutasavvıflar; "Uzlete çekilene lâyık olanı;
insanlardan uzak kalmaktan maksadının, onların
şerrinden uzak olmak değil, kendi şerrinden insanların
selamette olmalarına inanmasıdır" derler.

Uzlete çekilen kişinin, Şeytan'ın
kendisine vesvese vermemesi için, itikada ait bilgileri ve ibadetinin
makbul olması için de farzları edaya yarayan ilimleri bilmesi
gerekir.

İslâm bilginleri uzletin mi yoksa zıddı
olan ihtilatın mı daha üstün olduğunda farklı görüşler
ileri sürmüşlerdir. İmam Şafiî ve Ahmed b. Hanbel;
ihtilatın müstehap olduğunu söyleyenlerdendir.

İslâm'da asıl olan insanlardan
uzaklaşmak değil, onlarla kaynaşmaktır. Nitekim Hz.
Peygamber (s.a.s) bir hadis-i şerifte şöyle buyurmuştur:

"İnsanların ezasına
karışan, onların eza ve cefasına katlanan mü'min,
insanların arasına girmeyen ve onların
baskılarına katlanmayan mü'minden daha fazîletlidir" (Suyûtî,
el-Câmiu's Sağîr, II, 282). Zaten mutasavvıfların
istediği uzlet, temelli insanlardan uzak kalmak değil, nefsi
terbiye edip tekrar insanların arasına dönmektir.

Kuşeyrî Risalesi'nde; esas uzletin insanlardan
uzak olmak değil, günahlardan ayrı olmak olduğuna
işaretle şöyle der: "Hakîkatte uzlet, kötü huylardan
ayrılmaktır. Uzletin tesiri vatandan (yerinden) ayrılmada
değil, kötü vasıfları değiştirmede
aranmalıdır. Bunun içindir ki; "Arif kimdir?"
sorusuna Kîn ve bain (birlikte ve ayn olan) kimsedir", yani zahiren
halkla beraber bulunduğu halde, sırren onlardan ayrı olan
kimsedir diye cevap vermişlerdir (Süleyman Uludağ, a.g.e.,
240).

Şamil İA


Konular