Şamil | Kategoriler | Konular

ımameyn

İMÂMEYN

İki imam Hanefi Mezhebinde imâm-ı
Azam'ın öğrencileri Ebû Yûsuf ile Muhammed'i dile getiren
deyim. Aynı anlamda Sahibeyn (iki Arkadaş) deyimi de
kullanılır. Ebû Yûsuf'un adı Yakub b. İbrahim Habib
el-Kufî el-Ensârî'dir. Kufe'de, 113/731 yılında doğdu.

Hadis ilminde Hafız olduktan sonra Ebû Hanife'nin
öğrencileri arasına katıldı. Onun koyduğu usulü
benimseyerek "mutlak müctehid" payesine ulaştı. Abbasî
halifelerinden Harun er-Reşid döneminde Baş Kadı (Kâdı'l-Kudât)
oldu.

İslâm tarihinde bu paye ile anılan ilk hukukçudur.
182/798 yılında Bağdat'da öldü. imâm Muhammed'in tam adı,
Ebû Abdullah Muhammed b. Hasan h. Ferkad el-Şeybanî'dir. 132/749 yılında
Vâsıt'ta doğdu. Hocası Ebû Hanife'nin ölümü üzerine
öğrenimini Ebû Yusuf'un derslerine devam ederek sürdürdü.

Üç yıl kadar imam Mâlik'ten (ö. 179/795) ders
aldı. Harun er-Reşid döneminde Rakka ve Horasan kadılıklarında
bulundu. 189/805 yılında Rey'de öldü.

Eserleri ile Hanefilik'in sistemleşmesinde önemli
rol oynadı imâm-ı A'zam Ebû Hanife'nin görüş ve
ictihadlarını kitapları ile tesbit ederek sonraki
kuşaklara aktardığı için "Hanefi mezhebinin
nâkili" olarak ün kazandı.

İmameyn ya da Sahibeyn olarak anılan Ebû
Yûsuf ile İmam Muhammed, Hanefi mezhebinin sistemleşmesinde ve
yayılmasında en önemli paya sahiptirler. İmam Muhammed
Zahirü'r-Rivaye olarak anıları kitaplarında
İmam-ı A'zam'ın hemen hemen tüm fetva ve ictihadlarını
bir araya getirdi. Mezhep görüşünde başlıca belirleyici
olan bu kitaplar Hanefîlik'in gelecek kuşaklara
aktarılmasında da başlıca etken oldu. Uzun yıllar
Kâdı'l-Kudâtlık yapan Ebû Yusuf ise hem Hanefilik'in resmi
mezhep olmasında, hem de eserleri ve atadığı hanefî
kadılar aracılığı ile bu mezhebin
yayılmasında etkili oldu. İmameyn, İmam-ı
A'zam'ın usulü içinde hareket etmekle birlikte, zaman zaman ondan
farklı ictihadlarda da bulundular. Üç müctehidin ictihadlarının
çelişmesi durumunda mezhep görüşünü İmam-ı
Azam'ın ictihadı belirler. Ne var ki bu kural kazaya (yargı)
ilişkin konularda bozulur. Kazaya ilişkin konularda tecrübeli
olduğu için bu alanda mezhep görüşünü Ebû Yusuf'un ictihadı
belirler. İmam-ı Azam'ın ictihadı
karşısında İmameyn'in ictihadlarının
birleşmesi durumunda ise, mezhep görüşünü İmameyn'in
ictihadları temsil eder.

Ahmed ÖZALP


Konular