Şamil | Kategoriler | Konular

Yetim

YETİM

Yalnız, yegane, azîz, babası olmayan,
erginlik çağına ermemiş çocuk anlamında bir
fıkıh terimi.

Erginlik çağına girdiği halde, rüştünü
ortaya koyamamış çocuğa ve kocası ölmüş olan
kadına da yetim denildiği olur (Elmalılı Hamdi
Yazır, Hak Dini Kur'an Dili, VIII, 5505).

İslâm dini, yetimlere iyi davranılmasını,
onların mallarının korunmasına son derece önem vermiştir.
Kur'an-ı Kerîm'in 21 yerinde doğrudan veya dolaylı olarak
yetimlerin gözetilmesi emredilmektedir. Bu âyetlerden birisinde şöyle
buyurulmaktadır: "Gerçek, yetimlerin mallarını
haksız (ve haram) olarak yiyenler, karınlarına ancak bir
ateş yemiş olurlar. Onlar çılgın bir ateşe
gireceklerdir". (Nisâ, 4/10). Bu âyetteki yetim malı yemekten
maksat; onların mallarına sahip çıkmak,
haklarını yemektir. Yoksa, içerisinde yetim bulunan bir aileyi
ziyarete gidildiğinde onların ikram ettiği bir şekeri
almamak değildir. Hz. Peygamber de bir hadîsinde; yetim malı
yemeyi insanı helâk eden yedi büyük günah arasında
saymıştır (Buharî, Vesâya, 23).

Yetim, kendi malını idâre edemeyeceği için,
onun mallarını vasîsi idare eder. Onun şahsî işlerini
ise velîsi yürütür. Vasî, yetimin malından, maddî zararı
kesin olan harcamalarda bulunamaz.

Yetimler reşit olarak erginlik çağına
ererlerse malları kendilerine teslim edilir. Şayet erginlik çağına
geldiklerinde kendilerinde mallarını güzelce idare edebilme
yeteneği görülmezse, 25 yaşına varıncaya kadar
kendilerine malları teslim edilmez. Bu yaştan sonra artık
kendi mallarını idare ederler.

Yetim Malı Yemek

İslâm'a göre, yetim malı yemek kesinlikle
haramdır ve büyük günahlardan birisidir. Bu konuda açık
ifadeleri bulunan bir çok âyet ve hadîs vardır. İşte
bunlardan bazıları şunlardır. Yüce Rabbimiz Kur'an-ı
Kerîm'inde şöyle buyuruyor:

"Yetimlerin mallarını haksız yere
yiyenler, karınlarına ancak ateş
tıkınmış olurlar. Zaten onlar, çılgın aleve
atılacaklardır" (Nisâ, 4/10);

"Yetîmin malına yaklaşmayın,
yalnız erginlik çağına erişinceye kadar (onun
malına) en güzel biçimde (yaklaşabilir, onu uygun tarzda
sarfedebilirsiniz); ölçü ve tartıyı tam adâletle yapın..."
(En'âm, 6/152).

Peygamber Efendimizi ise, bir hadîslerinde şöyle
buyurmuşlardır: "Siz. (fertlerin ve milletlerin
mahvolmasına sebep olan) helâk edici yedi günahtan sakınınız!"
Ashabı kirâm: "Yâ Rasûlüllah! Bunlar hangileridir?"
diye sorunca, Peygamberimiz:

"Âllah'a şirk (ortak koşmak), büyü
yapmak, Allah Teâlâ'nın öldürülmesini haram kıldığı
kimseyi öldürmek-haklı olarak öldürülen müstesna-; tefecilik;
yetim malı yemek; düşman ile savaşırken kaçmak; evli
ve hiç bir şeyden haberi olmayan namuslu bir kadına zinâ
isnâd ve iftira etmektir" buyurmuşlardır (bkz. Riyâzü's-Sâlihîn
Terc, III, 184).

Demek ki, yetim malı yemek, insanları ve
toplumları mahvedici büyük günahlardan birisidir. Akıl ve
mantık ölçüsünde düşünüldüğü takdirde de, yetim
malı yemenin ne kadar kötü olduğu açık bir şekilde
anlaşılabilir. Anası-babası ölmüş, küçük yaşta
ve bakıma muhtaç bir vaziyette kalmış, henüz kendisine
miras kalan malı çekip-çeviremeyecek durumda ve çaresiz bir
yetimin malını yiyenlerin bu dünyada olmayacakları gibi,
öbür dünyada da büyük cezaya çarptırılacakları
âyetlerde ve hadîslerde açıklanmıştır.

İslâm dîni, yetim malı yemek bir tarafa,
aksine yetimlerin ve mallarının korunmasını
emretmektedir. Bu konuda da Allah Teâlâ Hazretleri şöyle buyurur:
"Sakın öksüzü ezme, dilenciyi azarlama...? (Duhâ,
93/9-10). Peygamber efendimiz ise, yetîmleri koruyan ve onların
işlerini üzerine alıp yürütenler için şöyle buyurmuşlardır:

"Ben ve yetîmin işlerini deruhte eden kimse,
Cennette şöylece beraber bulunacağız" buyurarak,
şehâdet parmağı ile orta parmağını
işaret ederek, aralarını
ayırmıştır" (Riyâzü's-Sâlihîn Tercümesi, I,
308).

Yetim malı yemek ne kadar kötü ve büyük günah
ise, onları korumak da o derecede sevaptır ve hayırlı
bir iştir. Onun için her insanın çevresinde bulunan yetim ve
öksüzleri görüp gözetmesi ve kendi malına sahip olup,
işletebilecek seviyeye gelinceye kadar onları koruması dînî
ve aynı zamanda insânî bir görevidir.

Mustafa ÖCAL


Konular