Şamil | Kategoriler | Konular

Ka'de

KA'DE

Bir oturuş, üzerine oturulan hasır, keçe vb.
şey; oturan kimsenin oturduğu yerden aldığı
miktar.

Namazda teşehhüd için, yani "et-Tehiyyâtü
lillâhi" yi okumak için oturmak anlamında bir fıkıh
terimi.

Üç ve dört rekâtlı namazlarda iki "ka'de"
vardır. Birincisine "Ka'de-i ûlâ * = ilk oturuş",
ikincisine de "Ka'de-i âhire* = son oturuş" denir.

Âlimlerin çoğunluğuna göre, birinci ka'de
sünnettir. Hanefîlere göre, vâcip olup terkinden dolayı sehiv
secdesi gerekir. Nitekim, Abdullah İbn Buhayne'den nakledilen hadise
göre:

"Hz. Peygamber (s.a.s), öğle namazına
kalktı. Oturması gerekirken oturmadı. Namazı
tamamlayınca iki secde yaptı. Her secdede selâm vermeden önce,
oturarak tekbîr aldı. Cemaat da onunla birlikte secde ettiler. Böyle
yapması, birinci oturuşu unuttuğu içindi" (Buhârî,
Sehiv, 5).

Yine Hz. Peygamber (s.a.s) in: "Benim namaz kıldığımı
gördüğünüz gibi namaz kılınız" (Buhârî,
Ezan, 18) hadisi, birinci teşehhüdün vacip olduğuna delalet
eder, terkinin sehiv secdesini gerektirmesi de vacip olduğunu gösterir
(es-Seyyid Sabık, "Fıkhu's-Sünne, I, 171).

Teşehhüdde, sol ayak yayılarak üzerine
oturulur. Sağ ayağın baş parmağı
kıbleye yönelik olarak dikilir. Hz. Aişe (r.a) Hz. Peygamber (s.a.s)'in
namazdaki oturuşunu bu şekilde tarif etmiştir (el-Mergînânî,
el-Hidâye, I, 51).

Kadın; sol tarafa kalçası üzerine oturarak,
sol ayağını sağ yandan çıkarır. Bu, onun
tesettürüne daha uygundur (el-Mergînânî, a.g.e., l, 51).

Birinci ka'dede "et-Tehiyyâtü lillâhi"
okunduktan sonra hemen diğer rekâta kalkılır. Abdullah
İbn Mes'ûd (r.a.), teşehhüd konusunda şöyle diyor:

"Resulullah (s.a.s), bana namazın
ortasında ve sonundaki teşehhüdü öğretti. O namazın
ortasındayken teşehhüdden hemen sonra kalkardı. Namaz
sonundaki teşehhüdü bitirince, kendi kendine dilediği kadar
dua ederdi" (Buhârî, İsti'zân, 28; el-Merginânî, a.g.e,
51).

Abdullah İbn Mes'ûd'un teşehhüdü şöyledir:

"Et-Tehiyyâtü lillâhi, ve's-Salavâtü ve't
Tayyibâtü, es-Selâmü aleyke eyyühen-Nebiyyü ve rahmetüllâhi ve
berekâtühü, es-Selâmü aleyna ve alâ ibâdillâhi's-Salihîne. Eşhedü
enlâillâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühü ve
resûlühü = İbadetlerin, övgülerin her türlüsü Allah'a
mahsustur. Ey Peygamber sana selâm olsun. Allah'ın rahmet ve
bereketi de Senin üzerine olsun. Selâm bizim ve Allah'ın salih
kulları üzerine olsun. Allah'tan başka hakîkî ilâh olmadığına
ve Muhammed'in, O'nun kulu ve elçisi olduğuna şehâdet ederim"
(Buhârî Ezan, 148).

Namazın sonundaki oturuş "ka'dei âhire",
namazın bir farzı, bir rüknüdür. İsterse kendisinden
sonra ka'de bulunmasın. Sabah namazında olduğu gibi... Bu
oturuş tamamen terk edilirse namaz bozulmuş olur.

Bir kimse iki rekât sabah namazını
kılıp da oturmaksızın üçüncü rekâta kalkarak
bunun sonunda secde edecek olsa, bu namaz farziyetini kaybedip nafileye
dönüşür. Binaenaleyh, bir rekât daha ilave edilerek sonra oturmak
lazımdır.

Aynı şekilde; dört rekâtlı bir farz
namazın dördüncü rekâtında ve akşam namazının
üçüncü rekâtında oturulmayıp bir rekât daha kılınarak
secdeye varılsa, bu namaz bozulmuş olur. Kılınan namaz
akşam namazı ise dördüncü rekâtın sonunda selâm
verilir. Dört rekâtlı bir namaz ise, beşinci rekâta bir
rekât daha ilâve edilerek selâm verilir. Bu durumda sehiv secdesi
gerekmez (Ö. N. Bilmen, Büyük İslâm İlmihali, 129).

Bir kimse, namazın sonunda teşehhüd miktarı
oturduktan sonra namazdaki tilâvet secdesini hatırlayarak secdeye
varsa namazı bozulur. Çünkü bu durumda son Ka'dede bulunmamış
sayılır. Meğer ki tilâvet secdesinden sonra tekrar teşehhüd
miktarı otursun (a.g.e., 130).

Son oturuşu uykuda geçiren bir kimse, uyandıktan
sonra tekrar bir teşehhüd miktarı oturmazsa namazı fasid
olur. Namazda, uyku halinde yapılan kıyam, kıraat, rükü'
gibi fiiller de muteber değildir.

Bir kimse namazın sonunda teşehhüd miktarı
oturduktan sonra, kasden namaza aykırı bir harekette bulunsa,
namazı tamamdır. Fakat isteği dışında
abdesti veya namazı bozan böyle birşey meydana gelirse
İmameyn'e göre yine namazı tamam olur. İmam-ı Azam'a
göre ise, namaz tamamlanmış olmaz. Hemen namazdan çıkması
lâzım. Bunun için hemen abdest alıp namazına
kaldığı yerden devam eder.

Bir kimse, son ka'dede teşehhüd miktarı
oturduktan sonra henüz isteğiyle namazdan çıkmadan vakit çıksa
veya başka bir namaz vakti girse İmameyne göre tamamdır,
İmam Azam'a göre ise fasit olmuş olur.

Halid ERBOĞA


Konular