Şamil | Kategoriler | Konular

Sahih-i müslim

SAHİH-İ MÜSLİM

Altı temel hadis kitabın ikincisi. Buhârî'den
sonra sırf sahih hadisleri tasnif etmek için oluşturulmuş
hadîs kitabı.

Ebul-Hüseyn Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî, Nişabur'da
doğmuş, meşhur Arap kabilesi Kuşeyr'e mensub bir
muhaddistir. Müslim, hocası Buhârî gibi hemen hemen bütün hayatını
Hadis'e adamış büyük bir muhaddistir. Hadis ve Hadis
ilimlerinin öteki dallarına dâir bir çok eser yazmıştır.
İmam Müslim'in en meşhur eseri hiç şüphesiz "el-Müsnedü's-Sahîh"
adını verdiği Sahih'idir.

İmam Müslim Sahih-i Müslim, diye şöhret
bulmuş olan "el-Müsnedü's-Sahîh"ini üçyüzbin hadis
içinden seçerek meydana getirmiştir. Eser, 54 kitab,1322 bab, mükerrerler
dışında 3033 hadis ihtiva etmektedir.

Müslim, Sahih'ini yazdıktan sonra, devrinin büyük
hadis münekkidi Ebu Zür'a Er-Râzî'ye takdim etmiş ve onun
tashihlerini uygulamıştır.

İmam Müslim'in Sahih'i diğer hadis
kitaplarından farklı olarak bir çok özelliğe sâhiptir.
Mesela İmam Müslim, öteki muhaddislerin pek riâyet etmedikleri bir
hususa riâyet etmiştir. O, hocalarından sema (dinleme) yoluyla
aldığı hadisleri naklederken, özellikle haddesenâ" (bize
hadis rivayet etti) tabirini; kendisinin hocalarına okumak sûretiyle
hocalarının tasvibine arzettiği hadisleri naklederken de,
"ahberanâ" (bize haber verdi) tabirini kullanmıştır.

İmam Müslim, ya ihtisar düşüncesiyle veya
daha başka sebeplerle kitabını bablara (bölümlere) ayırmamış,
bab başlıkları tanzim etmemiştir. Sahih-i Müslim'in
baskılarında bugün görülen bab başlıkları,
Sahih-i Müslim'in meşhûr şârihlerinden İmam Nevevî
tarafından konulmuştur.

Müslim'in kitabına aldığı hadisler,
genellikle Buharî'deki merfü' hadislerdir. O, Buhârî'de bulunmayan 820
merfû' hadisi de kitabına âlmıştır.

Kütüb-i Sitte içerisinde yalnızca Müslim'de
bulunan mukaddimede Müellif Sahih'inde izlediği metodunu açıklamıştır.

Müslim, Sahih'inin mukaddimesinde, hadisleri üç
grupta tasnif ettiğini açıklamıştır:

I. Bellediğini sağlam belleyen hâfızların
rivayet ettiği hadisler;

2. Halleri kapalı, belleyiş ve
sağlamlıkta orta derecede bulunanların rivayet ettiği
hadisler;

3. Zayıf ve metruk kimselerin rivâyet ettiği
hadisler.

Müslim, kitabının ana kısmını
birinci grubun teşkil ettiğini ifade eder. İkinci grub
birinci gruba destek olarak alınır. Üçüncü, tamamen
merdûdtur.

Müslim, bir hadisin bütün tariklerini (isnadlarını)
müteaddid isnadlarla ve muhtelif lafızları ile hep bir araya
topladığı ve kendince o hadîs, fıkhın hangi bâbına
ait ise, toptan oraya dahil ettiği gibi; bu toplama esnasında
ilk önce güvenilir olan hafızların rivâyetlerini dercedip
mestur, hıfz ve güvenirlikte orta halli olan râvilerin naklini
sonraya, zayıflar ve metruklerin tabi olarak ve şahit göstermek
yolu ile rivayetlerini de daha sonraya bırakır ki; aranan hadis
hem daha kolay bulunur, hem de gerek senedler ve gerek metinler hep birden
gözönünde tutulup istinbat edilecek hüküm kolayca istinbât edilir
(Ahmed Naim, Tecrid-i Sarih Tercemesi, "Mukaddime ", s. 219).

Müslim'in üstünlüğü hakkında Hâkim'in
şeyhi Ebu Ali en-Nisâburî:

"Gök kubbenin altında Müslim'in kitabından
daha sahih hiç bir kitap yoktur" demiştir. Onun bu sözünün
gerekçesi, ondaki merfu hadislere hiç bir kimsenin sözünün karışmamış
olmasıdır.

"Müslim kitabını ikâmet ettiği
yerde, kaynaklarının yanı başında ve
şeyhlerinin hayatta bulunduğu bir sırada meydana
getirmiştir. Hadîslerinin arasında başka söz serdinden
kaçınmıştır. Kitabın uslûbuna, siyâkına
gayret gösteriyor; Buhârî gibi, muhtelif bablarda hadisleri parçalamağa
mecbur kalacak şekilde ahkâm istinbâtına çalışmıyor;
muhtelif hadis zincirlerini bir yerde toplayabiliyor; mevkuf hadislere
ehemmiyet vermeyip sadece müsnedlerle ilgileniyordu" (Fuat Sezgin,
Buhârî'nin Kaynakları Hakkında Araştırmalar,
İstanbul 1956, s. 198-199).

Müslim'in, bazı hadisleri birden fazla yerde
topladığı da olmuştur. Sahih-i Müslim'de tekrarlanan
hadislerin sayısı 137'dir. Mükerrer isnadla gelen tek metin
için senedlerin değiştiği noktalara bir (Ha) harfi koymak
suretiyle bu durumu belirtir.

Bir hadisin metninin benzeri, yukarıdaki
sıralamaya göre daha aşağı derecedeki ravilerden
oluşan senedlerle gelmişse, o senedleri verdikten sonra, metin
yerine "mislehu" veya "nahvehu" demekle iktifa eder.
"Bu meseleyi bilmek Sahih-i Müslim ile meşgul olacaklara pek lâzımdır.
Bu kitapta metnin makamına hâkim olmak üzere "mislehu"
ile "nahvehu" lafızlarına pek çok tesâdüf edilir"
(Ahmed Naim, a.g.e., s. 473).

İmam Müslim, rivayet edilen lafzı aynen edâya
büyük itina gösterir. Ravilerin bir harfte de olsa ihtilaflarını
kaydeder. Halbuki Buhârî, mana ile rivayeti tecviz ettiği için,
buna o kadar riayet etmez.

Müslim'de talik yolu ile, yani, müellifin kendi hocasından
başlamak üzere senedden bir veya daha fazla râviyi ya da bütün
senedi atlayarak hadisi en yukarıdaki raviden, cezm
siğalarından biriyle zikretmek suretiyle sadece 17 hadis rivayet
olunmuştur. Bu tür hadislere muallak denilmektedir. Buhârî'de
bulunan ta'liklerin sayısı ise 1341'dir.

Sahih-i Müslim, Şeyh Veliyyullah ed-Dihlevî'nin
taksimine göre, hadis kitaplarının birinci tabakasına dâhildir.
Bu tabaka, hadis kitaplarından Buhari, Müslim ve Muvatta'ya münhasırdır.
Bu üç kitap Mütevatir, Sahih ve Hasen hadisleri ihtivâ etmektedir (ed-Dihlevî,
Hüccetullahil-Bâliğa; Kahire (t.y), I, s. 133).

Sahih-i Müslim'in bir çok nüshaları
bulunmaktadır. Sahih-i Müslim, bize Ebu İshak İbrahim b.
Muhammed b. Süfyan ve Ebu Muhammed Ahmed b. Ali el-Kalânîsî'den
rivâyet edilen iki nüsha halinde intikal etmiştir. İbn Süfyan
rivayeti de Ebu Ahmed Muhammed b. İsa b. Amrûyâ el-Calûdî ve Ebu
Bekr Muhammed b. İbrahim el-Kisâî'den oluşan iki kişi
tarafından naklonulmuştur. el-Calûdî nüshası Abdülgafir
b. Muhammed b. Abdülğafir, Ebu'l Abbas Ahmed b. Hasan er-Razî ve
Ebu Saîd Ömer b. Muhammed b. Davud es-Siczî tarafından üç ayrı
koldan rivayet edilmiştir (İsmail Lütfi Çakan, Hadis Edebiyatı,
İstanbul 1985, s. 57).

Müslim'in Sahih'i bir çok kereler ve değişik
yerlerde (mesela, Delhi, Kahire ve İstanbul)
basılmıştır. En güvenilir baskılarından
biri, muhtelif yazma ve basma nüshalar karşılaştırılarak
Mehmed Zihnî Efendî (1332/1914) merhumun harekelediği (8 cüz (4
cild) halinde) Matbaa-i âmire, 1330 baskısıdır.

Ayrıca dipnotlar ve tam bir cild tutan
detaylı ilmî fihristler ilavesiyle ve hadisleri numaralamak
suretiyle 5 cild hâlinde Kahire'de 1375/1955te modern bir baskısı
Muhammed Fuad Abdülbâki tarafından gerçekleştirilmiştir.
Müslim'in bu baskısı son derece kullanışlı ve
önemli bir baskıdır.

Sahih-i Müslim üzerine şerh olarak pek çok eser
yazılmıştır. İmam Nevevî otuza yakın
şerh yazılmış olduğunu söylemektedir. Bu
şerhlerin en yaygın olanları arasında Kadı
Iyaz'ın "İkmâlül-Mu'lim bi Fevâidi Müslim" adıyla
el-Mazerî'nin El-Mu'lim bi Fevaidi Müslim" ine yazdığı
tekmile şerhindeki şerh ile İmam Nevevî'nin "el-Minhâc
fi Şerhi Sahih-i Müslim Ibnil-Haccâc" isimli şerhi
bulunmaktadır. Bilhassa Nevevî'nin şerhi oldukça yaygındır.
Hatta Müslim Şerhi deyince akla Nevevî şerhi'nden
başkası gelmemektedir.

Sahih-i Müslim Mehmed Sofuoğlu tarafından
sadece metin olarak (İstanbul 1967-1970), Ahmet Davudoğlu
tarafından da şerhli olarak (İstanbul 1971-1978) türkçeye
tercüme edilmiştir.

Sabahaddin YILDIRIM


Konular