Şamil | Kategoriler | Konular

Misvak

MİSVÂK

Kullanılması çok yararlı olan ve Hz.
Muhammed (s.a.s.)'in önemle tavsiye ettiği, diş fırçası
vazifesini gören, hoş kokulu ve erâk adı verilen meyvesiz bir
ağacın dallarından kesilip kullanılan parça. Diş
temizliğinde kullanılan ince ağaç dalı. Misvâk'ın
çoğulu "mesâvîk"dır. Sivâk, misvakla eş
anlamlı olup hadis-i şeriflerde daha çok bu kelime kullanılmıştır.
Çoğulu "esvike" dir.

İslâm dini temizliğe büyük bir önem vermiş
ve temizliği imanın belirtilerinden saymıştır.
Bedenin, namaz kılınacak yerin, iş veya ikamet yerinin,
çevrenin, hatta insanların dinlenmek için oturdukları ağaç
gölgesi ve benzeri pikrıik yerlerinin temiz tutulmasıyla ilgili
emir ve tavsiyeleri sünnette bulmak mümkündür. Beden temizliği
ile ilgili olmak üzere de, fıtrattan gelen ve geçmiş
peygamberlerin de uyguladığı bazı temizlik
noktalarına dikkat çekilmiştir. Tırnakların kesilmesi,
koltuk altı ve kasık kıllarının temizlenmesi,
bıyıkların uzun kısımlarının kesilmesi,
sünnet olmak ve özellikle dişlerin temiz tutulması bunlar
arasında sayılabilir (Fırtrat temizlikleri için bk.
Müslim, Tahâre, 56; Ebû Dâvud, Tahâre, 29; Tirmizi, Edeb,14; Nesai,
Zînet, 1; İbn Mâce, Tahâre, 8; Ahmed b. Hanbel, IV, 264, VI, 138).

Geçmiş peygamberlerin dört sünneti arasında
da diş temizliğine yer verilir. "Dört şey geçmiş
peygamberlerin sünnetlerindendir. Haya duygusu, kokulanmak, diş
temizliği ve nikâh" (Tirmizî, Nikâh,1; Ahmed b. Hanbel, V,
421).

Dişlerin temizlenmesi için kullanılan sivâk
veya misvağın İslâm'da taabbüdi bir yönü de vardır.
Hanefîlere göre, misvakla dişleri temizlemede abdestin, Şâfiîlere
göre ise namazın sünnetlerindendir. Böylece hergün düzenli bir
şekilde her abdest alındığında veya her namaz
vaktinde, namazdan önce dişlerin de temizlenmesi amaçlanmıştır.

Hz. Âişe'den nakledildiğine göre,
Rasûlullah (s.a.s) şöyle buyurmuştur: "Misvak kullanarak
kılınan namazın, misvaksız namaza üstünlüğü
yetmiş kattır" (Ahmet b. Hanbel, Müsned, VI, 272). Hadis
çok açık olmadığı için Hanefiler sevabın
abdest alırken Şâfiîler ise, namazdan önce misvak kullanmakla
meydana geleceğini söylemişlerdir.

Başka bir hadiste, namazla birlikte diş
temizliğine şöyle dikkat çekilir: "Eğer ümmetime ağır
gelmeyecek olsaydı, onlara her namazda misvak
kullanmalarını emrederdim" (Buhârî, Cum'a, 8, Temennî,
9, Savm, 27; Müslim, Tahâre, 42; Ebû Dâvud, Tahâre, 25; Tirmizî
Tahâre, 18; Nesai, Tahâre, 6, Mevâkit, 20; İbn Mâce, Tahâre, 7;
Ahmed b. Hanbel, I, 80, 120, II, 245, 250, 259, 287, 399, 400, 429, 433,
460, 509, 517, 531, IV,114, 116, V, 193, 410, VI, 325, 329). Diğer
yandan, Hz. Peygamber'in abdest alırken misvak
kullandığına dair de çeşitli hadisler
nakledilmiştir. Bir geceyi, Rasûlullah (s.a.s)'in yanında geçiren
İbn Abbas (r.a) şöyle demiştir: "Allah'ın Nebisi
(s.a.s) gecenin sonuna doğru kalktı. Dışarı çıktı,
gökyüzüne baktı, sonra Âlu İmrân Sûresi'nin şu iki
âyetini okudu: "Göklerin ve yerin yaratılmasında, gece
ile gündüzün değişmesinde akıl sahipleri için şüphesiz
deliller vardır. Onlar, ayakta iken, otururken, yanları üzere
yatarken, Allah'ı zikrederler. Göklerin ve yerin yaratılışını
düşünürler ve Şöyle derler: Rabbimiz! sen bunu boş yere
yaratmadın. Seni tesbih ve tenzih ederiz. Bizi cehennem
ateşinden koru" (Âlu İmrân, 3/190-191). Sonra eve döndü.
Dişlerini misvakladı ve abdest aldı. Ayağa kalkarak
namaz kıldı, sonra yanüstü yattı. Sonra yeniden kalkarak
dışarı çıktı, gökyüzüne bakarak, aynı
âyetleri tekrar okudu, sonra dönerek yine dişlerini misvakla
temizledi, abdest aldı, sonra kalktı ve namaz kıldı"
(Müslim, Tahâre, 47, Müsâfirin, 183,191; Ebû Dâvud, Tahâre, 30;
Ahmed b. Hanbel, I, 275, 350, V, 312).

Rasûlüllah (s.a.s) abdest veya namazla ilgili olmaksızın
da, misvak kullandığı, özellikle Kur'an-ı Kerim
okumazdan önce de diş temizliğine dikkat ettikleri görülmektedir.
Misvak kullanılmasının amacı ağız
temizliğidir. Şu hadiste bu genel amaca işaret edilir:
Misvak kullanınız. Şüphesiz misvak ağız için
temizleyicidir" (Buhâri, Savm, 27; Nesai, Tahâre, 4; İbn Mâce,
Tahâre, 7; Dârimi, Vüdû,19). Hz. Peygamber'in gece misvağı
yanında olmaksızın yatmadığı, sabah kalkar
kalkmaz ilk işinin dişlerin temizlemek olduğu nakledilir
(Ebû Dâvud Tahâre, 30; Ahmed b. Hanbel, I, 373; Dârimî, Salât, 165).
Bazı sahabiler, O'nun günde kaç defa dişlerini
misvakladığını sayamadıklarını, söylemişlerdir
(Ahmed b. Hanbel, III, 445, 446).

Diğer yandan Hz. Peygamber, dişleri
sararmış bir halde huzuruna çıkan bazı sahabilere
şöyle buyurduğu bildirilir: "Hayret doğrusu
nasıl oluyor da sararmış dişlerle dolaşıp
duruyorsunuz. Dişlerinizi misvakla temizleyiniz" (Ahmed b.
Hanbel, I, 214).

Bütün bu hadisler ve sahabe uygulaması gösteriyor
ki, diş temizliği yalnız abdest ve namaz, ya da
Kur'an-ı Kerim okuma sırasında değil, sağlık
açısından ve toplum içine çıkarken dikkat edilmesi
gereken önemli bir temizlenme şeklidir. Misvak'ın bu genel
temizlik yönünü dikkate alan İslâm bilginleri beş yerde,
diş temizliğinin müstehap olduğuna dikkat çekmişlerdir.
Bu beş yer şunlardır: a) Dişler sararınca, b)
Ağzın kokusu değişince, c) Uykudan
kalkıldığında, d) Namaza kalkılacağı
zaman, e) Abdest alırken. Buna, Kur'an-ı Kerim okumak veya
toplum huzuruna çıkmak için yapılacak diş temizliği
de ilâve edilmiştir (İbn Âbidin, Reddü'l-Muhtar,
İstanbul 1984, I, 116; el-Fetâvâl-Hindiyye, Beyrut 1400/1980, I,
7).

Misvak âletinin aslı olan erâk ağacından
diş sağlığı bakımından faydalı
olan florin maddelerinin bulunduğu, ağıza güzel bir koku
verdiği ve mide için bir takım faydalarının
olduğu belirlenmiştir. Ancak misvağın
bulunamaması halinde dişleri, İslâmî ölçülere uygun
olarak hazırlanmış fırça ve diş macunu veya
sabunla, bu da bulunamadığı takdirde parmaklarla
oğuşturmak suretiyle ve suyla temizlemek gerekir. Önce abdest
ve namazla veya Kur'ân-ı Kerim okurken bedenimizin ve
ağzımızın temiz olması ve toplum önüne çıkarken
de, imanın belirtilerinden sayılan temizliğe dikkat
edilmesi "Şüphesiz, Allah temizdir, temizliği sever"
(Tirmizî, Edeb, 41) hadisinde bildirildiği gibi, Yüce Allah'ın
sevgisini celbeder. Diğer yandan müslüman bu yolla, koruyucu
hekimlik bakımından, sağlığı için gerekliği
tedbirleri de almış olur.

Şamil İA


Konular