Şamil | Kategoriler | Konular

Lahut alemi

LÂHUT ÂLEMİ

"Ulûhiyet, ilâhî âlem, yüce âlem."
İlâh kelimesinden, vav ve te harflerinin ilavesiyle oluşan bir
kelimedir. Sû ılere göre varlık tecellisinin ilk mertebesi
olan "ehadiyet âlemi"ne denir. Bu mertebede Allah'ın bütün
isimleri ve sıfatları zatında mevcuttur. Mutlak gayb âlemi
de denen bu bilinmeyen, görünmeyen âlemde Allah Teâlâ, isim ve sıfatları
mertebesine inmemiştir (Sinan Paşa, Tazarrûnâme, Nşr. A.
Mertol Tulum, İstanbul 1971, 314 (93 no'lu dipnot), 351(344 no'lu
dipnot). Tasavvufta genel olarak bilinmeyen mânevi âleme lâhût âlemi;
insanlarla ilgili madde âlemine de nâsût âlemi denir.

Vahdet-i vücûd (varlık birliği) tezini
savunan Muhyiddin İbnul-Arabî ve takipçilerine göre kâinat,
Allah'ın isim ve sıfatlarının bir tezâhürüdür ve
beş mertebede meydana gelmiştir. Toptan on sekiz, parça parça
on sekiz bin olan âlem, bu beş mertebe içerisindedir. Bu
mertebelere hazarât-ı hamse (beş hazret, beş mertebe)
denir:

1) Gayb-i mutlak (mutlak gizlilik) mertebesi. Bu
mertebede ne isim, ne resim ve ne de sıfatlanan vardır. Bu
mertebede şehâdet âlemi asla yoktur. Bu mertebede Allah tam kemâl
halindedir, henüz isim ve sıfatlar dairesine inmemiştir. Bu
mertebeye lâhut âlemi, lâ teayyün âlemi, itlâk âlemi, mutlak amâ,
mutlak vücûd, Ümmül-Kitâb vb. isimler de verilir.

2) Ceberût âlemi. Ümmül-Kitâb mertebesinde toplu
olan varlık, bu makamda açılarak detaylanmıştır.
Bu mertebeye ilk teayyün, ilk tecelli, akl-i evvel, ilk cevher, hakikat-i
Muhammediyye, gayb-i muzâf vb. isimler de verilir.

3) Melekût âlemi. Bu âlem, şehâdet âlemine
yakın gayb-ı muzâf âlemidir. Buna; misâl âlemi, vâhidiyyet,
ikinci teayyün, hayal âlemi, emir âlemi, Sidretül-Müntehâ vb.
isimler de verilir.

4) Mutlak şuhûd mertebesi. Buna şehâdet
âlemi, mülk âlemi, nâsût âlemi, his âlemi, unsurlar âlemi, yıldızlar
âlemi vb. de denir.

Bu dört âlem, dört deniz gibidir. Birinci denizin
(mutlak gayb, lâhût âleminin) dalgalanmasından ceberût âlemi
meydana gelmiştir. Ceberût âleminin dalgalanmasından melekût
âlemi; melekût denizinin dalgalanmasından mülk âlemi meydana
gelmiştir. Dalgalanmaktan maksat, zâtî arzu ve iktizâdır.
Bunların hepsi bir anda olmuştur.

5) İnsan-ı kâmil mertebesi.
İnsan-ı kâmil bu âlemlerin özetidir. Kâinat, Allah'ın
isim ve sıfatlarının yekünü olduğu gibi insan da kâinâtın
küçük bir örneği olarak Allah'ın isim ve
sıfatlarının yekünüdür (Ahmed Avni Konuk, Fusüsul-Hikem
Tercümesi ve Şerhi, Nşr M. Tahralı, S. Eraydın,
İstanbul 1989, II, 27 vd.;181 vd.; 221; Süleyman Ateş,
İşarî Tefsir Okulu, Ankara 1974, 262-263; İslâm
Tasavvufu, Ankara, t.y., 102-104; İzmirli İsmail Hakkı,
Yeni İlm-i Kelâm, Ankara 1981, 316-317; Erzurumlu İbrahim
Hakkı, Mârifetnâme, İstanbul 1980, 27-28).

Mehmet BULUT


Konular