Şamil | Kategoriler | Konular

Simsarlık

SİMSARLIK (Komisyonculuk)

Alış-verişlerde satıcı ile
alıcı arasında aracılık yapan, onların
buluşmasında emeği geçen ve bunun karşılığında
ücret alan kimse. Bu mesleğin, kötüye kullanılmaya
elverişli bulunması ve fiyatların yapay olarak yükselmesine
neden olması yüzünden, İslam'da ihtiyatla
karşılanmış ve hakkında bazı düzenleyici
hükümler getirilmiştir. Bununla mal sahiplerinin ve müşterilerin
aldatılması önlenmek istenmiştir.

İbn Abbas (r.a)'dan rivayete göre Allah'ın
elçisi, binitlileri yolda karşılamayı, köylülerin pazara
gelmeden önce yüklerinin satın alınmasını,
şehirlinin köylü adına satış yapmasını
yasaklamıştır. Hadisin râvilerinden olan Tâvus, İbn
Abbas'dan şehirlinin köylü (bâdî) adına
satışının anlamını sormuş; o da, "Şehirli
köylüye simsâr (komisyoncu) olup onun malını satamaz"
şeklinde cevap vermiştir (Buhârî, Büyü, 72, İcâre, 11,
19).

Câbir (r.a)'den Allah'ın elçisinin şöyle
dediği nakledilmiştir: "Şehirli köylü adına
satış yapamaz. İnsanları kendi haline
bırakınız; umulur ki, Allah onlardan bir
kısmını diğerleri sebebiyle
rızıklandırır" (Buhârî, Buyû, 58, 64, 68, 71).

Bu hadislerle, arz ve talep dengesinde akıcılığın
olması için, aradaki engellerin kalkması amaçlanmıştır.
Bunun sonucunda üretici, elindeki malları en yüksek fiyat
ödeyebilecek pazarlara bizzat yöneltmek imkanı elde ederken; tüketiciler
de ihtiyaçlarını kolaylıkla ve sun'i müdâhelelere uğramamış
bir fiyat ödeyerek temin edecektir. İslâm hukukçularının
çoğunluğuna göre, belde halkının zararı söz
konusu olmasa bile mahsulü üretenle tüketen arasındaki bu çeşit
aracılıklar meşru sayılmamıştır (İbn
Hazm, el-Muhalla, IX, 468, 469; İbn Kudâme, el-Muğnî, IV,
235-238). Ebû Hanîfe'ye göre ise, malın, üretici yolda karşılanarak
satın alınması belde halkına zarar veriyorsa mekruhtur.
Üretici piyasa fiyatlarını öğrenince
aldandığını anlarsa akdi bozabilir.

Ancak uygulamada bir takım malların
pazarlamasında komisyonculuk yaygın hale gelmiş; bu müessese,
fiyatların yükselmesi bir yana, satıcı ile
alıcının arasını bulma ve onları
buluşturma işini üstlenmiştir (İbn Abidin, Reddül-Muhtar,
IV,155). Hadis-i şeriflerde kınanan simsar özelliği
bulunmadığı için komisyoncunun satıcı veya
alıcıdan yahut her ikisinden alacağı komisyon
ücretinin meşru olduğuna fetva verilmiştir. Osmanlı
devletinin uygulaması bu yönde olmuştur. Ancak komisyoncunun
karaborsaya yol açmaması, temsil ettiği kimseleri zarara
sokacak davranışlardan ve rüşvetten uzak kalması
gerekir.

Şamil İA


Konular