Şamil | Kategoriler | Konular

Kusma

KUSMA

Midede bulunan maddelerin zorlamalı biçimde ağızdan
dışarıya atılması. İstifra ve kay'da denir.
Kusulan maddeye kusmuk ya da kusuntu adı verilir. Kusma insan
bedenindeki bir rahatsızlığın göstergesidir. İslâm
hukukunda orucu bozup bozmaması açısından incelenir.

Kusma, midenin içindeki maddelerden kurtulmak için
sinirler yoluyla gösterdiği bir tepkidir. Bu tepkinin bir çok
nedeni olabilir. Taşıt tutması, içki, bağırsak
tıkanması, iç kulak hastalıkları, kafa
travmaları ve apandisit bu nedenlerin en önde gelenleridir. Daha
birçok hastalık ve rahatsızlık da kusmalara neden olabilir.
Kusmanın başlangıcında ince
bağırsağın üst bölümü, ardından mide
kapısı (pilor) ve midenin onikiparmak
bağırsağına açıları bölümü şiddetle
kasılır. Bunun sonucunda ince bağırsağın
üst bölümü ve midenin son bölümündeki maddeler midenin içinde
yemek borusuna doğru hareket eder. Mideyi yemek borusuna
bağlayan bölüm ve yemek borusu gevşer, karın kasları
ve diyafram kasılarak mideyi sıkıştırır ve
maddeler yemek borusuna, ağza doğru itilir.

İslâm hukukçuları orucu bozan nedenlerden
birisi olarak kusmayı kasıt ve miktar açılarından
değerlendirirler. Hanefi hukukçular herhangi bir zorlama, müdahale
olmadan ağza kadar gelen ve kendiliğinden geri dönen maddeler ağzı
doldurmayacak kadar azsa orucun bozulmayacağında söz birliği
içindedirler. Ancak bu geri dönüş kişinin yutma çaba ve kasdının
bir sonucu olarak gerçekleşirse durum ne olacaktır? İmam
Muhammed'e göre, yutma eylemi imsak (yememe, içmeme) kuralını
bozduğundan oruç da bozulur. Ebu Yûsuf ise, yutulan maddenin
temizliği (taharet) bozacak ölçüye ulaşmaması gerekçesiyle
orucun bozulmayacağını savunur.

Kusmada ağzı dolduracak denli çok maddenin
kendiliğinden dönmesi durumu da farklı görüşlere neden
olmuştur. Ebu Yûsuf'a göre, miktar tahareti bozacak ölçüye ulaştığı
için oruç bozulur. İmam Muhammed'in mezhep görüşünü de
belirleyen içtihadına göre ise bu durumda kişi imsak
kuralını kasıtlı olarak bozmadığından
oruç bozulmaz. Ağız dolusuna ulaşan maddenin
kasıtlı olarak yutulması durumunda imsak kuralı çiğnenmiş
olduğundan oruç tartışmasız biçimde bozulur.

Kasıtlı kusma durumunda da miktar belirleyici
bir önem taşır. Kasıtlı kusmada ağız dolusu
madde çıkarılması orucu tartışmasız bozar.
Çünkü bu durum hem imsak kuralına ters düşer, hem de
temizliğe engel olur. Kasıtlı kusmada gelen madde
ağzı dolduracak miktara ulaşmazsa ve kendiliğinden
geri dönerse, İmam Muhammed'e göre oruç bozulur. Ebu Yûsuf ise
tersini savunur. Çünkü sözkonusu miktar temizlik için engel değildir.
Mezhep görüşünü bu konuda Ebu Yûsuf'un ictihadı temsil
eder. Aynı miktardaki maddenin kasıtlı olarak
yutulması durumunda ise oruç tartışmasız biçimde
bozulur.

Kusma nedeniyle bozulan oruç için kefaret gerekmez.
Kaza edilmesi yeterlidir. İmam-ı Azam ile İmam Muhammed
kusma konusunda balgamı hüküm dışında
tutmuşlardır. Buna göre balgam çıkarma ya da yutma orucu
bozan nedenler arasında yer almaz.

Ahmed ÖZALP


Konular