Şamil | Kategoriler | Konular

Kinaye

KİNAYE

Bir sözü tek kullanımda hem gerçek, hem de
mecaz anlamıyla kullanma sanatı. Anlatıma
kazandırdığı imkanlar nedeniyle özellikle şiirde
çok kullanılır. Kur'an'da da oldukça sık rastlanılan
edebi sanatlardandır.

Kinaye birden çok anlamı düşündürtmek
amacıyla kullanılan bir sanat olmakla birlikte sözün açıkça
söylenmesinin uygun olmadığı durumlarda da kendisine
başvurulan bir sanattır. Alay, şaka ve sitem de çoğunlukla
kinaye yoluyla dile getirilir. Bu kullanımda sözün gerçek anlamından
bir sonuç çıksa da geçerli olan mecaz anlamıdır. Gerçek
anlamın tam zıddını dile getirmek amacıyla
yapılan kinayeler de vardır. Bu kullanımda kinaye tariz
anlamına gelir. Kinayenin kullanıldığı diğer
bir şekil de belli bir olayı anıp hatırlatma yoludur.
Kinayenin bu çeşidi de telmihle çakışır. Deyimler de
çoğu kere mecaz anlamıyla kullanıldıkları için
kinayeli sözlerdir.

Kur'an'da kinayenin çeşitli biçimlerde kullanıldığı
görülür. Sözgelimi "Elbiseni temizle, pislikten kaçın"
(el-Müddessir, 74/4-5) âyetleri maddi pisliklerden arınmayı ve
kaçınmayı dile getirdiği gibi şirk gibi manevi
pisliklerden arınmayı, kaçınmayı da
anlatmaktadır. "Elini boynuna bağlanmış yapma,
tamamen de açma" (el-İsra, 17/29) âyeti ise açık
anlamının yanısıra cimrilik ve
savurganlığın yasaklığını da
bildirmektedir. "Hasta yahut yolcu iseniz, yahut biriniz tuvaletten
gelmişse, ya da kadınlara dokunmuş ve su
bulamamışsanız temiz toprağa teyemmüm edin..."
(el-Maide, 5/6) âyetinde ise abdest bozma ve cinsel ilişkinin
doğrudan anlatımı uygun görülmediğinden
"tuvaletten gelme" ve "dokunma" kelimeleriyle dile
getirilmiştir.

İbrahim SARMIŞ


Konular