Rüya Tabirleri
Açılış  Giriş Sayfası Yap
Favori  Sık Kullanılanlara Ekle
www.ihya.org 4. yilinda
MC ÜYE İŞLEMLERİ
Üyeadi:
Parola :

Niyabet

NİYÂBET



Birinin yerine geçme, vekillik. Hükümdar ile yönetilen yerlerde, hükümdarlık makamının boşalması veya hükümdarların küçük yaşta olması veyahut hastalık gibi sebepler dolayısıyla hükümdarlık görevinin başka birisi veya seçilen bir meclis heyeti tarafından görülmesi anlamında "niyâbet" tabiri kullanılmaktadır. Kısaca "herhangi bir görevde başkasına vekâlet etmek" demek olan "niyâbet", pek çok devlette makam ismi olmuştur. "Niyâbet-i Saltanat" adıyla bir makama Büyük Selçuklularda rastlanmamakta ise de, Anadolu Selçuklularında bu makam görülmektedir. Anadolu Selçukluları'nın bunu Eyyûbîler'den almış olmaları muhtemeldir. Bu makamda bulunan kişiye "Nâib-i saltanat" adı veriliyordu. Bu nâibin görevi, hükümdarın devlet merkezinde bulunmadığı durumlarda ona ait devlet işlerine bakmak idi. Saltanat nâiblerinin alâmeti olarak kendilerine altın kılıç verilirdi (İ.Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, Ankara 1984, s. 93).

Aynı dönemde Anadolu Selçuklularında "Niyâbet-i Hazret" adıyla diğer bir niyâbet makamı vardı. Anadolu Selçukluları, Moğolların egemenliğine girdikten sonra Konya'da Selçuklu Sultanı'nın nâibinden başka Moğolların da orada bulunması gerekli görülmüştü. Bu Moğol nâibi, ülkedeki bütün gelişmelerden Moğol Kağanı'nı haberdar ederdi.

Memlûklülerde ve Anadolu Selçuklularında olduğu gibi İlhanlılarda da "Niyâbet-i Saltanat" makamı vardı ki, derecesi vezirle eşit, hattâ bazı hallerde ondan üstün idi. Nâib-i saltanat olacak kişinin ehliyetli, dürüst, güvenilir ve âdil olması başlıca şartlardandı. Bu kişinin görevleri arasında, hiç kimseye zulüm etmemek, devlet düzeninin sağlanmasına çalışmak, ülkedeki bütün olaylardan haberdar olarak vezirlerle beraber meselelere çözümler bulmak sayılabilir (Uzunçarşılı, a.g.e., s. 207).

Memlûklülerde sultanın vekili olarak iş gören bu nâiblere "Nâib-i Kâfil", "Nâibü'l-Hazre", "Kâfilü'l-Memâliki'l-İslâmiyye" gibi adlar verilmiştir. Vezâret makamına ait salâhiyet alınarak bu niyâbet vazifesi ihdas edilmiştir. İlk defa bu "Niyâbet-i Saltanat'' makamını ortaya çıkaran, birinci Memlûklü hükümdarı Melik Muiz Aybek idi. Memlûklülerde nâibler âdeta ikinci bir sultandı. Büyük imtiyazlara sahipti. Üstlendikleri görev itibariyle bu nâibler, Osmanlılardaki vezir-i â'zama benzemekteydi (Uzunçarşılı, a.g.e., s. 349).

Osmanlılarda "nâib-i saltanat", saltanat vekili manâsında sadrazamlar hakkında kullanılırdı ki, padişahın vekili demekti.

Osmanlılarda nâiblik (niyâbet) müessesesi bu anlamda uzun süre devam ettikten sonra, Cumhuriyet devrinde şer'î mahkemelerin ortadan kaldırılmasıyla bunlar da ortadan kalktı. Aynı zamanda bu tabir Osmanlılarda başka anlamları da taşıyordu. Meselâ, namazlarda imâmet şer'an sultana ait idi. Ancak onun izni ile bu görev imam tarafından yapıldığı için, imam bu durumda sultanın nâibi kabul ediliyordu (C.B., Nâib" mad., İA., IX, 51).

Öte yandan, kazasker veya kadıya vekâleten şer'î iş ve davaların nâib sıfatıyla görülmesi anlamında da "niyâbet" kelimesi kullanılmaktaydı. (Ayrıca "Nâib" maddesine bakınız).

Mefail HIZLI


Son takip: 20.05.2018 - 02:45
Konu ile alakali düsüncelerinizi yaziniz:


· Nat · Adem · ıstıhkak · Nefha-i saniye · Uhud savaşı · Solculuk · Haman · Veled-i zina · Cın suresı · Gabn · Dostluk · Müdrec hadis · Müste'men · Mevkuf hadis · Eglence · Tahvil · Hedy · Efsane · Köle, kölelık · Müfessir · Rü'yetullah · Müskir · ıcbar · Bırlık beraberlık · Visal orucu · Tegabün suresi · Tembellik · Sünnet-i müekkede · Terviye günü · Mürted · Zihar · çarsaf · Ayb · Rahman suresi · ıstıla · Manastır · Temettu · Nemire mescidi · Zimmi · Tahric · Müstaz'af · ısraılogulları · Mülk suresi · Küsuf ve husuf namazı · ınzıva · ögle namazı · Teşrik günleri · Nakşibendiye · Mihrican (mihrigân) · Eımme-ı selase · Minare
· Gasl, gasl-ı meyyıt · Zeyneb binti hüzeyme (r.a) · Elçı, elçılık · Hakku'l-yakin · Müsafir · Ehven-ı ser · Fıdye-ı necat · Meşru · Ulu'l-azm · Brahmanizm · Gazı, gazılık · Sıfat-ı selbiyye · ızale-ı süyu · Tezkiye · Muaşeret · Dürzi, dürzilık · Halvetıyye · Bahailık-bahaıyye · Salabet-i diniyye · Haram · Kelam · Hacamat (hıcamat) · ıstıbra · Tekvin · Asır (asr-ı serıf) · Meş'aru'l-haram · Evs · Furkan · Müsrif · Hatemü'l-enbıya · Zilyed, zilyedlik · Halk (tıras olmak) · Ehl-ı bıd'at · Asi · Hapıs cezası · Ahırete ıman · Hısım, hısımlık · At etı · Cum'a suresı · Hürmet-ı müebbede
· Ashabı Kiram · Beldeler · Esmaül Husna · Fıkhi mevzular · Kavimler · Kuran Sureleri · Mekanlar · Peygamberler · Savaşlar · İnançlar · Şahıslar

Google
 
Web ihya.org
CepAlem Gazeteler E-Kart E-Kitap Saglik Şiirler Sözlük
Kuran Meali Hadis Namaz Vakitleri Ingilizce Samil Fıkıh Fetva Rüya Tabiri
Kamus Hikayeler Forum Dini Terimler Haberler Oyun Resimler Ilahiler
Terimler isimler Sosyal Kavram Hadis Sözlügü imsakiye
Üniversite taban puanları ilmihal Rehber